5 of 24 postsOZONE DEPLETION BY CFC IS IMPOSSIBLE

5 of 24 posts


OZONE DEPLETION BY CFC IS IMPOSSIBLE
(13 September 2010, THE RISING NEPAL, Kathmandu, Nepal)
Dr. Dev Bahadur Dongol
email: dev.dangol@yahoo.co.uk
Don’t Blame CFC
Our immediate climatic atmosphere (troposphere) IS NOT LAYERED. It is a homogenous mixture of gases because it is moving all the time; therefore it is thoroughly mixed up. So there is no layer of gases that reflects heat because gases move upwards when it is heated. It releases heat when reaches a colder zone. Principle of heat transmission is that heat always travels from hotter to colder zone. Above climatic atmosphere is Ozonosphere. We all know the air becomes thinner as we go higher. So lighter gases are situated at higher altitude and heavier gases are situated near the earth due to the gravitational pull of the earth. So the troposphere has comparatively all the heavy gases. Compared to the atmosphere near the surface of the earth the ozone layer is very thin. This we can guess by considering the fact that the mountaineers have to carry oxygen with them even to climb mountains that are much lower than Mount Everest. Ozone is situated even at higher altitude, 30,000 feet. So naturally ozone layer must be thinner than oxygen available at the height of the Mount Everest.
Ozone layer works on ‘make and break’ principle, as O3 breaks into three atoms of oxygen because of the heat of the Ultraviolet ray from the Sun. But oxygen cannot stay as atom alone, it has to be in the molecular form by combining with another atoms or molecules. Since only oxygen is available in the ozonosphere it combines with other atoms of oxygen and again becomes ozone; by doing that it releases heat it absorbed as ozone molecules. But as soon as it becomes ozone the continuously available Ultraviolet rays from the Sun again breaks the ozone molecules into atoms of oxygen. This is how ozone blocks some heat from the Sun.
CFC is Chloro–Fluoro-Carbon (Cl¬2 F2 C) and has two atoms of chlorine, two atoms of fluorine and one atom of carbon. Carbon dioxide (CO2) has one atom of carbon and two atoms of oxygen. Ozone is O3 or three atoms of Oxygen combined and it is unstable because it breaks into single oxygen atoms when heated.
Molecular weights, comparative weights of O2, CO2, O3 and Chlorofluorocarbon (Hydrogen is lightest gas so its weight is standardized as 1, Oxygen is 16, carbon is 12, chlorine is 35.5, and fluorine is 19) are as follow:

(Oxygen 16X2 =32,  CO2 12 + 16X2 = 44, cl2 fl2 c (CFC) = 35.5X2 + 19X2 + 12 = 121, Ozone (O3) = 16X3 = 48 and atomic oxygen is 16; that’s why ozone layer can stay at higher than our immediate atmosphere.

Concentration of CO2 in the ozonosphere is nil as this gas is heavier than O2. So CFC molecules are too heavy and too scarce to reach to that height, then how it can deplete without being in contact with ozone? CFC is very heavy compared to CO2 and oxygen. It can’t reach to the ozone layer.

(Ozone layer works on ‘make and break’ principle. Ozone (O₃) breaks into three atoms of oxygen as soon as it forms and form stable oxygen molecule, O₂.

 Because the heat of the Ultraviolet ray from the Sun is available uninterrupted, oxygen molecules are broken into atomic oxygen and atomic oxygen cannot stay alone, it has to be in the molecular form by combining with other atoms and forms ozone, O₃ which is very unstable and forms oxygen molecules, O₂. Molecules of oxygen by absorbing heat of the UV from the Sun are again broken into atomic oxygen. Since only oxygen is available in the ozonosphere it combines with other atoms of oxygen and again becomes ozone.

Ozone by breaking into atomic oxygen releases heat it absorbed from UV to form oxygen molecules, but as soon as it becomes oxygen molecules UV breaks them to form atomic oxygen by the continuously available Ultraviolet rays from the Sun.  Again the ozone molecules break into atoms of oxygen immediately and releases heat. This is how ozone blocks some heat from the Sun. This ‘make and break’ of ozone goes on in no time, all the time. The sun’s rays are always entering the earth’s atmosphere).

Better explanation - jet flights

Every day millions of jet flight takes place in the world. They all fly at the height of 30,000 ft where the ozone layer lies. They carry fuel with them to burn. For burning the fuel they need huge quantity of oxygen which they get either from the climatic atmosphere (Troposphere) or Ozonosphere which is situated just above the troposphere. Anyone can guess how much oxygen is being used up by the flights of the planes and the jet planes. It is not difficult to accuse that these flights are causing the depletion of Ozone (if at all depleting). OZONE depletion by CFC (Cl₂F₂C -  dichloro-difluoro-carbon) is impossible, because it is too scarce and too heavy to reach to the ozonosphere.

Banning the jet planes to fly higher than 25,000 feet will definitely save our Ozone layer. But it is not necessary because uninterrupted UV from the Sun is continuously forming ozone out of the oxygen of the atmosphere, by doing so UV entering into our atmosphere is reduced to some extent.

OZONE DEPLETION IS NOT POSSIBLE.

 

Considering the action of UV, the depletion of Ozone is not possible before the extinction of human race (needs at least 16% O₂ in the atmosphere to survive). UV is constantly forming O­₃ (Ozone) out of the Oxygen of the atmosphere, thus reducing the amount of UV reaching the earth and is constantly making up the ozonosphere consumed by millions of jet flights every day. After extinction of human race, vegetation will be denser and thus O₂ will be released into atmosphere at higher rate than at present. Thus, O₃ depletion is impossible.

 

Details in the following posts of this blog: devbahadurdongol.blogspot.com

 

6 of 24 postsDON'T BLAME CFC FOR OZONE DEPLETION

6 of 24 posts


OZONE DEPLETION BY CFC IS IMPOSSIBLE
Dr. Dev Bahadur Dongol
Don’t Blame CFC
Our immediate climatic atmosphere (troposphere) IS NOT LAYERED. It is a homogenous mixture of gases because it is moving all the time; therefore it is thoroughly mixed up. So there is no layer of gases that reflects heat because gases move upwards when it is heated. It releases heat when reaches a colder zone. Above climatic atmosphere is Ozonosphere. We all know the air becomes thinner as we go higher. So lighter gases are situated at higher altitude and heavier gases are situated near the earth due to the gravitational pull of the earth. So the troposphere has comparatively all the heavy gases. Compared to the atmosphere near the surface of the earth the ozone layer is very thin. This we can guess by considering the fact that the mountaineers have to carry oxygen with them even to climb mountains that are much lower than Mount Everest. Ozone is situated even at higher altitude, 30,000 feet. So naturally ozone layer must be thinner than oxygen available at the height of the Mount Everest.
Ozone layer works on ‘make and break’ principle, as O3 breaks into three atoms of oxygen because of the heat of the Ultraviolet ray from the Sun. But oxygen cannot stay as atom alone, it has to be in the molecular form by combining with another atoms or molecules. Since only oxygen is available in the ozonosphere it combines with other atoms of oxygen and again becomes ozone; by doing that it releases heat it absorbed as ozone molecules. But as soon as it becomes ozone the continuously available Ultraviolet rays from the Sun again breaks the ozone molecules into atoms of oxygen. This is how ozone blocks some heat from the Sun.
CFC is Chloro–Fluoro-Carbon (Cl¬2 Fl2 C) and has two atoms of chlorine, two atoms of fluorine and one atom of carbon. Carbon dioxide (CO2) has one atom of carbon and two atoms of oxygen. Ozone is O3 or three atoms of Oxygen combined and it is unstable because it breaks into single oxygen atoms when heated.
Molecular weights, comparative weights of O2, CO2, O3 and Chlorofluorocarbon (Hydrogen is lightest gas so its weight is standardized as 1, Oxygen is 16, carbon is 12, chlorine is 35, and fluorine is 19) are as follow:
Oxygen is 16X2 =32, carbon dioxide is 12 + 16X2 = 44, Chlorofluorocarbon (CFC - Cl¬2 Fl2 C) is 35X2 + 19X2 + 12 = 120, Ozone (O3) is 16X3 = 48 and atomic oxygen is 16; that’s why ozone layer can stay at higher altitude than our immediate atmosphere.
Concentration of CO2 is nil in the Ozonosphere as this gas is heavier than O2. CFC is very heavy (almost three times heavier than CO2) and eight times heavier than oxygen. So it is quite obvious that it can’t reach the height where ozone layer is situated. Since CFC molecules can’t reach to that height, then how it can deplete ozone without being in contact with Ozone? So it is very unscientific to blame CFC for the depletion of Ozone layer.
Better explanation of Ozone depletion - jet flights
Every day millions of jet flight takes place in the world. They all fly at the height of 30,000 ft where the ozone layer lies. They carry fuel with them to burn. For burning the fuel they need huge quantity of oxygen. They consume oxygen either from the climatic atmosphere (Troposphere) or Ozonosphere (mainly) that is situated just above the troposphere. Anyone can guess how much oxygen the millions of flights of the planes and the jet planes are using up. So it is not difficult to accuse these flights for causing the depletion of Ozone.
Suggestion
Banning the jet planes to fly higher than 25,000 feet will definitely save our Ozone layer without doubt.
Email: dev.dangol@yahoo.co.uk

7 of 24 postsThe President Of The United States of America

7 of 24 posts



To,
The President Of The United States of America

Dear Sir,
THE PRESIDENT OF THE UNITED STATES, you have declared that you would spend billions of dollars to fight the climate change in the world. In this booklet I have clearly explained scientifically that global warming and climate change have no relationship with gases but rain cycle. Rain cycle has to do only with the evaporation of water from the surfaces of the Earth, not from the sea or pond or river. A Net-work of water supply system to all the possible places to keep the Earth’s surface always wet will solve the climate change related problems for ever and never to come back again. So I humbly request you to spend some amount for this purpose. I don’t think the project will need more than one billion dollars. Dear Sir, may I also draw your attention that there are tribes of human beings in the world who never take bath in their lifetime? There is no room for ANY DOUBT that after implementation of both the aspects of my discoveries, reviving rain cycle and harnessing unlimited hydropower, the Earth will eliminate the poverty for good, never to come back again.
I am lucky that the Lord chose me to explain the two aspects that are so simple, elementary science background is enough to understand them. Opportunities are for you to save the world. I wish you all the best.

Sincerely yours,
Dev Bahadur Dongol, Ph.D.
The discoverer
Email: dev.dangol@yahoo.co.uk
Blog: devbahadurdongol.blogspot.com

8 of 24 posts जल-बायु परिवर्तन र बिद्युत कटौतिको समाधान

A. जलवायु परिवर्तनको कारण र समाधान
(गलत ठहर गर्ने पहिलोलाई रु. पच्चिस हजार ईनाम)

डा. देव बहादुर डंगोल

हाल सम्म कसैले पनि जलवायु परिवर्तन हुनाको कारण प्रस्तुत वा व्याख्या गरेको छैन । तर मान्न चाहिँ मानेका छन् कि मानिस कै कारणले वा गल्तिले यसो भएको हो । दोष भने ग्यासलाई दिँदै आएका छन् । यहाँ जलवायु परिवर्तन हुनाको कारण र निवारण वारे वैग्यानिक विश्लेषण प्रस्तुत गरिएको छ । जलवायु परिवर्तनको असर न्युनिकरण गर्न वा यस्को असरवाट वच्ने उपायहरु तत्कालको लागि आवश्यक छन् तर निवारण चाहिँ होइन । औषधि उपचार गर्नु भन्दा रोग लाग्न नदिनु नै असल मानिन्छ । त्यसैले जलवायु परिवर्तनलाई रोक्नु नै वेश हुने छ । यसलाई पुरानो अवस्थामा नै पु-याउन सकिन्छ ।

सर्वमान्य पाँच वटा आधारभूत वैग्यानिक सिध्दान्तहरुको आधारमा ग्यासको कारणले जलवायु परिवर्तन हुनै सक्तैन । जलवायु परिवर्तन भन्नाले तापक्रम वृध्दि र वर्षाद दुई कुरालाई बुझ्ने गर्दछौँ । वैग्यानिक हिसावले ती दुवै पछ्यको कुनै पनि ग्यास सँग केहि पनि सम्बन्ध नै छैन । ग्यासले तापक्रम वृध्दि हैन बरु ताप प्रसारणको सिध्दान्त र ताप प्रसारणको सँवाहन तरिकाले पृथ्विलाई चिसो पार्ने वा सेलाऊने काम गरी रहेको छ । ग्यासले गर्दा तापक्रम वृध्दि भएको भन्नु एकदमै अवैग्यानिक फजुल कुरा हो । र, नियमित वर्षाद भनेको पृथ्विको सतहवाट पानी वाष्पीकरण भएर मात्र हुन्छ, अरु कुनै पनी कारण सँग यो प्रक्रियाको केही पनी सम्वन्ध नै छैन । समुद्र वा ताल वा नदीवाट पानी वाष्पीकरण भएकोवाट नियमित वर्षाद हुनै सक्दैन, त्यसो हुने भए अहिले तापक्रम वृध्दि भएको र समुद्र फैलिएको वेला झन् वढी वर्षाद हुने थियो ।
१. ताप प्रसारणको सिद्धान्त: ताप जहिले पनि वढीवाट कम तापक्रम भएको ठाउँ तिर मात्र सर्छ । त्यस्को उल्टो कमवाट वढी तापक्रम तिर ताप कहिल्यै प्रारण हुँदैन । वायु मण्डलको माथि चिसो ठाउँमा पुगेको ताप तल गरम ठाउँ पृथ्वि तिर कदापि आउँदैन ।
@= ताप प्रसारणका तरिकाहरु: ताप प्रसारणका तीनवटा विधिहरु
विकिरण: यस विधिद्वारा सवै दिसा तिर ताप आफै जान्छ । कुनै पनि माध्यमको आवश्य पर्दैन । ताप प्रसारण भै रहेको बेला बाटोमा भएको वस्तुहरुले ताप ग्रहण गर्छन्, वर्षादमा पानीका थोपाहरु टाऊकोमा परे जस्तो । यसै विधिद्वारा नै हामीले सूर्यवाट ताप प्राप्त गर्द छौँ ।
सन्चालन: यो विधिद्वारा ताप प्रसारण सुचालक ठोस वस्तुमा मात्र हुन्छ । पाएको तापलाई सँगैका अणुहरुलाई दिँदै एक पछि अर्को अणुहरु तताउँदै ताप सर्दै जान्छ । हामी लाममा उभिएर एकले अर्कोलाई दिँदै सामान ओसारे जस्तै कुनै धातुलाई एक छेउमा तताउँदा अर्को छेउ पनि विस्तारै तातेर आउँछ ।
सम्बाहन: यो तरिकाले ताप प्रसारण द्रब्य पदार्थ (झोल वा ग्यास)मा मात्र हुन्छ । ती वस्तुहरुमा अणहरु स्वतन्त्र रुपमा चल्न सक्छन् । ताप पाए पछि तिनीहरुका अणुहरु माथि तिर जान्छन् र माथि चिसो ठाउँमा पुगे पछि ताप प्रसारण गर्छ र चिसो अणुहरु तल तिर झर्छन् । यो तरिका एक ठाउँवाट अर्को ठाउँमा ओसारेर सामान राख्दै गरे जस्तै हो । हाम्रो वायु मण्डलमा पनि यस्तै तरिकाले ताप प्रसारण निरन्तर भै रहेको छ त्यसैले दिन भरि तातेको पृथ्वि रातमा सेलाउँछ र विहानि पख चिसो हुन्छ । यहि तरिकाले पृथ्विलाई पुग्ने गरी वर्षादले चिस्याउने काम गर्न सक्छ ।
वर्षाद हुना साथ चिसो भै हाल्ने हामी सवैलाई थाहा भएकै कुरा हो। नियमित रुपमा वर्षाद हुन नसकेकोले पृथ्विमा तापक्रम वढी रहेको छ।
३. ग्यासवाट हरियो घर (हरित गृह) बन्दैन: हरियो घर बनाउन ग्यासवाट हुने भए सवैले ग्यास कै घर वनाउँथे । यस्तो घर वनाउन ठोस पारदर्शि वस्तु (प्लाष्टिक वा शिशा)को आवश्यक पर्दछ । त्यस्ता वस्तुले छोपेर वनाएको घरलाई ‘हरियो घर’ भनिन्छ । जाडोमा वचाउन गाह्रो हुने विरुवालाई राख्नको लागि वनाईएकोले हरियो घर भनिएको हो । घाम भित्र छिर्छ तर हवा भित्र वाहिर गर्न नपाउने भएकोले भित्र न्यानो हुन्छ । न्यानो पार्न हामीहरु पनि झ्याल ढोका वन्द गरेर वस्छौँ । ग्यासवाट कुनै पनि प्रकारको घर वनाउन नसकिने भएकोले ग्यासले वनाएको घरको कारणले ‘हरितगृह प्रभाव’ भएर गर्मि वढेको हो भन्नु विल्कुलै अवैग्यानिक फजुल कुरा हो । कुनै पनि ग्यासलाई हरित गृह ग्यास भन्नै मिल्दैन । त्यस्ता ग्यास हुनै सक्दैन । अत: जलवायु परिवर्तनको दोष ग्यासलाई दिन मिल्दैन ।

४. हाम्रो मौसमी वायु मण्डलको वनावट: हाम्रो मौसमी वायु मण्डल ग्यासहरुको समान मिष्रण हो । तल माथि, दायाँ वायाँ, चारै तिर हमेशा चलिरहने भएकोले हामीले सास फेर्ने वायु मण्डलमा ग्यासहरु तह तह भएर वस्नै पाउँदैन । तह तह भएर बसेको भए हामी बस्ने पृथ्विको सतह माथि नै सवै भन्दा गह्रुँगो ग्यास कारबोन डाईअक्साईड हुने थियो र हामी जिवित हुने थिएनौँ । बाँच्नलाई अक्सिजन भएको हवा चाहिन्छ । यस कारणले पनि वायु मण्डलमा भएको ग्यासले हरित गृह प्रभाव हुनै सक्दैन, असम्भव ।

५. हाम्रो मौसमी वायु मण्डलको तापक्रम: जति जति यस वायु मण्डलको माथि जान्छौँ त्यति त्यति चिसो हुन्छ । ताप प्रसारणको सिद्धान्त अनुसार चिसो ठाऊँमा पुगेको ताप फेरि तल तातो गर्मी पृथ्वि तिर कहिल्यै फर्केर आउँदैन । अत: यस कारणले पनि वायु मण्डलमा भएको ग्यासले हरित गृह प्रभाव हुनै सक्दैन, असम्भव ।

६. जलवायु परिवर्तनको कारण: हामी सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो बर्षाद भएमा ठण्डा हुन्छ । हिमालमा हिउँ थपिन्छ । वन जँगल सप्रिन्छ । सिँचाईँ राम्रो हुन्छ । खानको लागि पानी प्रसस्त हुन्छ । जमिन भित्र पानी पस्छ \ भरिन्छ । यसरि सवै ठाऊँमा नियमित रुपमा पानी पुगिरहे पछि समुद्रमा जम्मा भै रहेको पानी पनि विस्तारै घटेर जाने छ । वर्षाद नियमित भएमा जलवायु परिवर्तनले निम्त्याएका सबै समस्याहरु समाधान हुने छ । अत: वर्षाद चक्र नै जलवायु बा मौसम नियन्त्रण गर्ने मुख्य कारक हो भन्न सकिन्छ ।

७. वर्षाद चक्र: वर्षाद चक्र पृथ्विको सतहवाट हुने वाष्पिकारण सँग मात्र सम्वन्धि छ । समुद्र, ताल वा नदीवाट वाष्पिकारण भएर नियमित वर्षा हुँदैन (वर्षाद मौसममा वढी पानी पार्न सहायक भने हुन्छ) सो हुने भए अहिले तापक्रम वढेको र समुद्र फैलिएको वेला झन् धेरै नियमित वर्षाद हुनु पर्ने थियो । त्यसैले वर्षाद चक्र गड वड हुनाको कारण पृथ्विको सतहवाट वाष्पिकारण हुने प्रक्रियामा गड वड भएकोले नै हो भन्न सकिन्छ । वाष्पिकारण हुन अति नै धेरै तापको आवश्यक पर्छ । समुद्र त्यति तातो हुनै पाउँदैन ।

मानिसले घर, सडक ईत्यादी बनाएर; ढुँगा ईँटा विछ्याएर; वन जँगल फडानि गरेर; र मरुभूमि फैलाएर वर्षाद चक्रलाई नभै नहुने वाष्पिकारण अत्यधिक मात्रामा घटाए वा रोकि दिए । सँसार भरी करौँडौँ बस्तीवाट वाष्पिकारण प्रशस्त रोकिए पछि वर्षाद चक्र पनि वर्ष भरि फैलिएर नियमित हुन सकेन । अनौठो भएन ।

अत: वर्षाद चक्रको गलत ब्याख्याले गर्दा जलवायु परिवर्तनको समस्या भोग्नु परेको छ ।


जलवायु परिवर्तनको समाधान: जलवायु परिवर्तनको समस्या समाधान गर्न वर्षाद चक्रलाई वर्ष भरी फैलाएर नियमित वर्षाद गराउनु वाहेक अरु उपाय छैन । वर्षाद नियमित पार्न पृथ्विको सवै सतह जति सक्यो त्यति भिजाएर राख्नै पर्छ, सुख्खा ठाउँ हुनुनै भएन । सो गरेमा वर्षाद चक्र स्वत: नियमित हुने छ । यो कार्य गर्न अहिले मानिसको लागि धेरै सजिलो काम मान्नु पर्छ । चाहेमा केहि महिना भित्र नै पूरा गर्न सकिन्छ ।

B. बिद्युत संकट वा कटौतीको दोष पानीलाई दिन मिल्दैन:
(असिमित जलविद्युत उत्पादन)

हदै सस्तोमा जल-बिद्युत

(गलत ठहर गर्ने पहिलोलाई रु. पच्चिस हजार ईनाम)
डा. देव बहादुर डंगोल

जलविद्युत आयोजनामा टर्वाईन जडान गर्ने हालको प्रचलित तरिकामा पानीको द्रब्य गुण र भू-कर्षण बलका विशेषताहरुमा पूर्ण ध्यान पु-याईएको छैन । उचाई अनुसार चाप हुन्छ भन्ने नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई स्तम्भ भरि एकनासको चाप हुने वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्ने गल्ति हुन गएकोले \ गरेकोले त्यसो भएको हो । हाल एउटा मात्र टर्बाईन जडान गरी न्युनतम मात्र विद्युत उत्पादन गर्दै आएका छौँ । ती दुई पछ्यका सर्व मान्य सिद्धान्तहरुमा ध्यान पु-याईएको भए धेरै टर्बाईनहरु जडान गर्ने तरिकामा फरक हुने थियो । हाल एउटा मात्र टर्वाईन घुमाउन पुग्ने पानी वगेको एउटै पाईपमा नै पाईप वा पानीको धारलाई नटुटाई क्रमश: धेरै टर्वाईनहरु जडान गरेर धरै गुणा वढी (असिमित) विद्युत उत्पादन गरिन्थ्यो । र, सो पानी खान वा सिँचाई अथवा अन्य कामको लागी पनि उपलब्ध गराउन सकिन्थ्यो । हालको प्रचलित तरिका अनुसार हरेक एउटा टर्वाईनलाई छुट्टा छुट्टै पाईप मार्फत पानी पु-याईन्छ । अत: धेरै टर्वाईनहरु घुमाउन धेरै मात्रा पानीको आवश्यकता हुन्छ ।
जलविद्युतको लागि पानी प्रवाह गर्दा जति जस्तो पानी टर्वाइन भित्र गएको हो उस्तै बाहिर निस्कन्छ । भू-आकर्षण बलमा पनि केही कमि आउदैन \ हुँदैन । पानीको गतिमा पनी केही फरक हुँदैन । जति मात्रा भित्र पसेको हो त्यति मात्रा नै पानी वाहिर निस्कन्छ । वगेको पानीको स्तम्भ भरी नै चाप पनि एक नास नै कायम रहन्छ । टर्वाइन पनि पानी कै वेगमा घुम्छ । निरन्तर भू-आकर्षण वलको कारणले गर्दा माथि स्थित पानी मात्र तल तिर खस्छ ।
विद्युत प्राप्त गर्न आवश्यकता अनुसार उचित उचाईवाट पानीलाई खसालेर टर्वाईन घुमाईन्छ, जस्ले विद्युत क्रियाशिल वा प्रवाह गराउने जेनेरेटरलाई घुमाउँछ र हामीले विद्युत प्राप्त गर्दछौँ । पानी खसाल्नलाई प्राप्त शक्ति वास्तवमा पृथ्विको भू-आकर्षण वल हो । जुन सुकै वल प्रयोग गरे पनि विद्युत उत्पादन गर्न टर्वाईन घुमाउन आवश्यक पर्दछ । आवश्यकता अनुसार पानी वगेर जान सक्ने गरी टर्वाईन वनाईएको हुन्छ । भू-आकर्षण वललाई उपयोगमा ल्याउन पानीलाई उचित उचाईवाट खस्न दिने एउटा उपयुक्त संरचना हो ।

पानी प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा धेरै टर्वाईनहरु चलाउन सकिन्छ

पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका बिशेषताहरुको आधारमा एक भन्दा वढी टर्वाईनहरु घुमाउन एउटा टर्वाईनलाई मात्र घुमाउन पुग्ने पानी प्रवाह गरी सोहि पाईपमा पानीको धार र पाईपलाई नटुटाई एक पछि अर्को जडान गरेर धेरै टर्वाईनहरु सँचालन गर्न सकिन्छ । सो अनुसार पानी प्रबाह गर्दा टर्वाईन र वगेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनी कमि आउँदैन । पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका विशेषताहरु दुवै पछ्यहरुको प्रमाणित सिध्दान्तहरुले पनि सो कुराको पुष्टि गर्दछ । मुख्यत: ती दुई वैग्यानिक पछ्यहरुलाई ध्यानमा राखेर नै टर्वाईन भित्र पानी प्रवाह गरिएको हुन्छ । जलविद्युत उत्पादन गर्न पानी प्रवाहको लागि प्रयोगमा आउने शक्ति भू-आकर्षण बलवाट मात्र प्राप्त हुन्छ । भू-आकर्षण बल भनेको अथाह कहिल्यै नसकिने, कुनै उपायले वाधा पु-याउन वा छेक्न सकिँदैन, जति उपयोग गरे पनि कम नहुने र कुनै पनि ठाउँको हरेक विन्दुमा जहिले पनि निरन्तर प्राप्त भै नै रहन्छ, पन्छाउन पनि सकिँदैन । हवाको वल, चुम्बकिय वल वा प्रकाशलाई छेक्न सकिन्छ तर भू-आकर्षण बललाई छेक्न सकिँदैन । कुनै पनि पदार्थको पिण्ड रहे सम्म सो वल रही रहन्छ। पिण्डको स्वभाविक प्राकृतिक गुण हो । अत: पानी निरन्तर प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा एक पछि अर्को धेरै टर्वाईनहरु जडान गरी सबैलाई एकनासले सँचालन गर्न सकिन्छ, गुणात्मक धेरै जलविद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
एकनासले निरन्तर पानी वगिरहेको पाईपमा एउटा वा शुन्य टर्वाईन सँचालन गरेमा पनि वगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केही पनि घटवढ हुँदैन, एकनासै कायम रहन्छ ।
एक पछि अर्को टर्वाईनलाई घुमाउँदै वग्दा पनि बगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनि कम हुँदैन । यसो हुनाको कारण माथि उल्लेख गरे अनुसार भू-आकर्षण वलका विशेषताहरुले गर्दा हो । द्रब्य गुण अनुसार स्थिर पानीमा लगाईएको वल सवै दिशा तिर बराबर फैलिन्छ र उचाई अनुसार चाप हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भको सबै भन्दा तल सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । तर प्रवाह भै रहेको वेला पानीको स्तम्भको फेदमा जतिकै पाईप भित्र पानीको पूर्ण स्तम्भ भरिनै चाप एक नास हुन्छ, माथि देखि तल सम्म पूर्ण स्तम्भ भरी । र, पानी प्रवाह भएको दिशातिर मात्र पानीको चापले काम गरी रहेको हुन्छ । वगेको पानीको धारको कुनै पनि विन्दुमा गुरुत्व आकर्षणवललको कारण दुई प्रकारको वलले मात्र असर पारी रहेको हुन्छ । कुनै विन्दुको माथि तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर थिचिरहेको हुन्छ भने तल तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर नै तानी रहेको हुन्छ । क्रमश: अँग्रेजिमा पुशिंग र पुलिँग फोर्श भनिन्छ । कुनै पनि विन्दुमा दुबैवल (पूर्ण स्तम्भ)को प्रभाव पानी वगेको दिशा तिर मात्र लाग्छ । अत: पाइपको पानीको पूर्ण स्तम्भ भरी नै चाप एक नास हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भमा यो गुण हुँदैन । नवगेको पानीको स्तम्भको फेदमा सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । यहि सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा पनि लागु गरी जलविद्युत आयोजनामा वगेको पानीको फेदमा एउटा मात्र टर्वाईन जडान गर्न सकिन्छ भन्ने गल्ति भयो । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्न मिल्दैन ।
अत: पानी प्रवाह भै रहेको एउटै पाइपमा क्रमिक रुपमा जडान गरिएका सवै टर्वाइनहरु जव पूर्ण रुपमा घुम्न थाल्छन् पाइपको पूर्ण स्तम्भ भरी नै पानीको चाप पनि एकनासको नै कायम रहन्छ । यसो हुनाको कारण भू-आकर्षण वलको विशेषताले गर्दा हो । वगिरहेको पानीको स्तम्भको धारमा टर्वाईन हुँदा वा नहुँदाको अवस्थामा पानीको स्तम्भको चापमा केही पनि फरक हुँदैन । पानीको उचाई, पाईपको उचाई, पानी भित्र पस्ने र वाहिर आउने मात्रा, पानीको वेग, भू-आकर्षण वल ईत्यादि सवै पछ्यहरुमा उस्तै नै अवस्था कायम रहन्छ, केही पनि फरक हुँदैन । अत: पानी प्रवाह भैरहेको एउटा पाइपमा नै धेरै टर्वाइनहरु जडान गरेर हालको भन्दा धेरै गुणा वढी (असिमित) जलविद्युत प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
यसरी क्रमिक सिद्धान्त अनुसार टर्वार्इनहरु जडान गरिएमा जलविद्युतको लागि नयाँ आयोजनाको आवश्यकता पर्ने छैन । टर्वाइनहरु थपेर भएकै संरचनावाट असिमित विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । पानी वगिरहँदा पाइपको कुनै पनि विन्दुमा \ स्थानमा टर्वाइन जडान गरे पनि केहि फरक पर्दैन । वगिरहेको पानीको पाइपको लम्वाई भरि नै जडान गरे पनि सवै टर्वाइनहरु एकनासले नै संचालन गर्न सकिन्छ । एक्लो नेपालमानै असिमित जलविद्युत विद्यमान छ ।

एउटै जलविद्युत गृहमा धेरै टर्वाइनहरु जडान भैसकेको भएमा पनि तिनीहरुलाई पनि क्रमिक ढंगले पानी प्रवाह गराउन सकिन्छ । यसरी पानी प्रवाह गर्ने तरिका परिवर्तन गरिएमा एउटा टर्वाईन संचालन गर्ने पानीको मात्राले नै धेरै टर्वाइनहरु संचालन गर्न सकिन्छ । हाल टर्वाईनमा पानी प्रवाह गर्ने तरिका गलत सिद्धान्तमा आधारित भएकोले एउटा पाईपको पानीवाट एउटा टरवाईनवाट मात्र (न्युनतम) विद्युत उत्पादन भै रहेको छ । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई गल्तीले वगेको पानीको अवस्थामा लागु गरेकोले त्यसो भएको हो ।
विश्वमा असिमित जलशक्ति उपलब्ध छ । क्रमिक तरिकाले पानी प्रवाह गर्ने गरी धेरै टरवाईनहरु जडान गरेर जलविद्युत आयोजनाहरु संचालन गरेमा विद्युतको लागि अन्य कुनै पनि उपायको आवश्यकता पर्ने छैन । विद्युत धेरै सस्तो हुने छ । कोइला, ग्यास, डिजेल, आणविक ईत्यादि ईन्धनको अपार वचावट हुनेछ । चाहे भन्दा धेरै कार्बोन डाईअक्साईड पनि घट्ने छ ।

(२०६६ ज्येष्ठ २३ गते गोरखापत्रमा प्रकाशित ‘धेरै सस्तोमा जल विद्दयुत’ लेखमा आधारित)

email: dev.dangol@yahoo.co.uk
mobile: 9841 647 393

9 of 24 posts बिद्युत संकट वा कटौतीको दोष पानीलाई दिन मिल्दैन

हदै सस्तोमा जल-बिद्युत

बिद्युत संकट वा कटौतीको दोष पानीलाई दिन मिल्दैन:
(असिमित जलविद्युत उत्पादन)


(गलत ठहर गर्ने पहिलोलाई रु. पच्चिस हजार ईनाम)
डा. देव बहादुर डंगोल

जलविद्युत आयोजनामा टर्वाईन जडान गर्ने हालको प्रचलित तरिकामा पानीको द्रब्य गुण र भू-कर्षण बलका विशेषताहरुमा पूर्ण ध्यान पु-याईएको छैन । उचाई अनुसार चाप हुन्छ भन्ने नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई स्तम्भ भरि एकनासको चाप हुने वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्ने गल्ति हुन गएकोले \ गरेकोले त्यसो भएको हो । हाल एउटा मात्र टर्बाईन जडान गरी न्युनतम मात्र विद्युत उत्पादन गर्दै आएका छौँ । ती दुई पछ्यका सर्व मान्य सिद्धान्तहरुमा ध्यान पु-याईएको भए धेरै टर्बाईनहरु जडान गर्ने तरिकामा फरक हुने थियो । हाल एउटा मात्र टर्वाईन घुमाउन पुग्ने पानी वगेको एउटै पाईपमा नै पाईप वा पानीको धारलाई नटुटाई क्रमश: धेरै टर्वाईनहरु जडान गरेर धरै गुणा वढी (असिमित) विद्युत उत्पादन गरिन्थ्यो । र, सो पानी खान वा सिँचाई अथवा अन्य कामको लागी पनि उपलब्ध गराउन सकिन्थ्यो । हालको प्रचलित तरिका अनुसार हरेक एउटा टर्वाईनलाई छुट्टा छुट्टै पाईप मार्फत पानी पु-याईन्छ । अत: धेरै टर्वाईनहरु घुमाउन धेरै मात्रा पानीको आवश्यकता हुन्छ ।
जलविद्युतको लागि पानी प्रवाह गर्दा जति जस्तो पानी टर्वाइन भित्र गएको हो उस्तै बाहिर निस्कन्छ । भू-आकर्षण बलमा पनि केही कमि आउदैन \ हुँदैन । पानीको गतिमा पनी केही फरक हुँदैन । जति मात्रा भित्र पसेको हो त्यति मात्रा नै पानी वाहिर निस्कन्छ । वगेको पानीको स्तम्भ भरी नै चाप पनि एक नास नै कायम रहन्छ । टर्वाइन पनि पानी कै वेगमा घुम्छ । निरन्तर भू-आकर्षण वलको कारणले गर्दा माथि स्थित पानी मात्र तल तिर खस्छ ।
विद्युत प्राप्त गर्न आवश्यकता अनुसार उचित उचाईवाट पानीलाई खसालेर टर्वाईन घुमाईन्छ, जस्ले विद्युत क्रियाशिल वा प्रवाह गराउने जेनेरेटरलाई घुमाउँछ र हामीले विद्युत प्राप्त गर्दछौँ । पानी खसाल्नलाई प्राप्त शक्ति वास्तवमा पृथ्विको भू-आकर्षण वल हो । जुन सुकै वल प्रयोग गरे पनि विद्युत उत्पादन गर्न टर्वाईन घुमाउन आवश्यक पर्दछ । आवश्यकता अनुसार पानी वगेर जान सक्ने गरी टर्वाईन वनाईएको हुन्छ । भू-आकर्षण वललाई उपयोगमा ल्याउन पानीलाई उचित उचाईवाट खस्न दिने एउटा उपयुक्त संरचना हो ।

पानी प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा धेरै टर्वाईनहरु चलाउन सकिन्छ

पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका बिशेषताहरुको आधारमा एक भन्दा वढी टर्वाईनहरु घुमाउन एउटा टर्वाईनलाई मात्र घुमाउन पुग्ने पानी प्रवाह गरी सोहि पाईपमा पानीको धार र पाईपलाई नटुटाई एक पछि अर्को जडान गरेर धेरै टर्वाईनहरु सँचालन गर्न सकिन्छ । सो अनुसार पानी प्रबाह गर्दा टर्वाईन र वगेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनी कमि आउँदैन । पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका विशेषताहरु दुवै पछ्यहरुको प्रमाणित सिध्दान्तहरुले पनि सो कुराको पुष्टि गर्दछ । मुख्यत: ती दुई वैग्यानिक पछ्यहरुलाई ध्यानमा राखेर नै टर्वाईन भित्र पानी प्रवाह गरिएको हुन्छ । जलविद्युत उत्पादन गर्न पानी प्रवाहको लागि प्रयोगमा आउने शक्ति भू-आकर्षण बलवाट मात्र प्राप्त हुन्छ । भू-आकर्षण बल भनेको अथाह कहिल्यै नसकिने, कुनै उपायले वाधा पु-याउन वा छेक्न सकिँदैन, जति उपयोग गरे पनि कम नहुने र कुनै पनि ठाउँको हरेक विन्दुमा जहिले पनि निरन्तर प्राप्त भै नै रहन्छ, पन्छाउन पनि सकिँदैन । हवाको वल, चुम्बकिय वल वा प्रकाशलाई छेक्न सकिन्छ तर भू-आकर्षण बललाई छेक्न सकिँदैन । कुनै पनि पदार्थको पिण्ड रहे सम्म सो वल रही रहन्छ। पिण्डको स्वभाविक प्राकृतिक गुण हो । अत: पानी निरन्तर प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा एक पछि अर्को धेरै टर्वाईनहरु जडान गरी सबैलाई एकनासले सँचालन गर्न सकिन्छ, गुणात्मक धेरै जलविद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
एकनासले निरन्तर पानी वगिरहेको पाईपमा एउटा वा शुन्य टर्वाईन सँचालन गरेमा पनि वगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केही पनि घटवढ हुँदैन, एकनासै कायम रहन्छ ।
एक पछि अर्को टर्वाईनलाई घुमाउँदै वग्दा पनि बगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनि कम हुँदैन । यसो हुनाको कारण माथि उल्लेख गरे अनुसार भू-आकर्षण वलका विशेषताहरुले गर्दा हो । द्रब्य गुण अनुसार स्थिर पानीमा लगाईएको वल सवै दिशा तिर बराबर फैलिन्छ र उचाई अनुसार चाप हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भको सबै भन्दा तल सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । तर प्रवाह भै रहेको वेला पानीको स्तम्भको फेदमा जतिकै पाईप भित्र पानीको पूर्ण स्तम्भ भरिनै चाप एक नास हुन्छ, माथि देखि तल सम्म पूर्ण स्तम्भ भरी । र, पानी प्रवाह भएको दिशातिर मात्र पानीको चापले काम गरी रहेको हुन्छ । वगेको पानीको धारको कुनै पनि विन्दुमा गुरुत्व आकर्षणवललको कारण दुई प्रकारको वलले मात्र असर पारी रहेको हुन्छ । कुनै विन्दुको माथि तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर थिचिरहेको हुन्छ भने तल तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर नै तानी रहेको हुन्छ । क्रमश: अँग्रेजिमा पुशिंग र पुलिँग फोर्श भनिन्छ । कुनै पनि विन्दुमा दुबैवल (पूर्ण स्तम्भ)को प्रभाव पानी वगेको दिशा तिर मात्र लाग्छ । अत: पाइपको पानीको पूर्ण स्तम्भ भरी नै चाप एक नास हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भमा यो गुण हुँदैन । नवगेको पानीको स्तम्भको फेदमा सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । यहि सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा पनि लागु गरी जलविद्युत आयोजनामा वगेको पानीको फेदमा एउटा मात्र टर्वाईन जडान गर्न सकिन्छ भन्ने गल्ति भयो । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्न मिल्दैन ।
अत: पानी प्रवाह भै रहेको एउटै पाइपमा क्रमिक रुपमा जडान गरिएका सवै टर्वाइनहरु जव पूर्ण रुपमा घुम्न थाल्छन् पाइपको पूर्ण स्तम्भ भरी नै पानीको चाप पनि एकनासको नै कायम रहन्छ । यसो हुनाको कारण भू-आकर्षण वलको विशेषताले गर्दा हो । वगिरहेको पानीको स्तम्भको धारमा टर्वाईन हुँदा वा नहुँदाको अवस्थामा पानीको स्तम्भको चापमा केही पनि फरक हुँदैन । पानीको उचाई, पाईपको उचाई, पानी भित्र पस्ने र वाहिर आउने मात्रा, पानीको वेग, भू-आकर्षण वल ईत्यादि सवै पछ्यहरुमा उस्तै नै अवस्था कायम रहन्छ, केही पनि फरक हुँदैन । अत: पानी प्रवाह भैरहेको एउटा पाइपमा नै धेरै टर्वाइनहरु जडान गरेर हालको भन्दा धेरै गुणा वढी (असिमित) जलविद्युत प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
यसरी क्रमिक सिद्धान्त अनुसार टर्वार्इनहरु जडान गरिएमा जलविद्युतको लागि नयाँ आयोजनाको आवश्यकता पर्ने छैन । टर्वाइनहरु थपेर भएकै संरचनावाट असिमित विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । पानी वगिरहँदा पाइपको कुनै पनि विन्दुमा \ स्थानमा टर्वाइन जडान गरे पनि केहि फरक पर्दैन । वगिरहेको पानीको पाइपको लम्वाई भरि नै जडान गरे पनि सवै टर्वाइनहरु एकनासले नै संचालन गर्न सकिन्छ । एक्लो नेपालमानै असिमित जलविद्युत विद्यमान छ ।

एउटै जलविद्युत गृहमा धेरै टर्वाइनहरु जडान भैसकेको भएमा पनि तिनीहरुलाई पनि क्रमिक ढंगले पानी प्रवाह गराउन सकिन्छ । यसरी पानी प्रवाह गर्ने तरिका परिवर्तन गरिएमा एउटा टर्वाईन संचालन गर्ने पानीको मात्राले नै धेरै टर्वाइनहरु संचालन गर्न सकिन्छ । हाल टर्वाईनमा पानी प्रवाह गर्ने तरिका गलत सिद्धान्तमा आधारित भएकोले एउटा पाईपको पानीवाट एउटा टरवाईनवाट मात्र (न्युनतम) विद्युत उत्पादन भै रहेको छ । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई गल्तीले वगेको पानीको अवस्थामा लागु गरेकोले त्यसो भएको हो ।
विश्वमा असिमित जलशक्ति उपलब्ध छ । क्रमिक तरिकाले पानी प्रवाह गर्ने गरी धेरै टरवाईनहरु जडान गरेर जलविद्युत आयोजनाहरु संचालन गरेमा विद्युतको लागि अन्य कुनै पनि उपायको आवश्यकता पर्ने छैन । विद्युत धेरै सस्तो हुने छ । कोइला, ग्यास, डिजेल, आणविक ईत्यादि ईन्धनको अपार वचावट हुनेछ । चाहे भन्दा धेरै कार्बोन डाईअक्साईड पनि घट्ने छ ।

(२०६६ ज्येष्ठ २३ गते गोरखापत्रमा प्रकाशित ‘धेरै सस्तोमा जल विद्दयुत’ लेखमा आधारित)

email: dev.dangol@yahoo.co.uk
mobile: 9841 647 393

10 of 24 posts बिद्युत संकट वा कटौतीको दोष पानीलाई दिन मिल्दैन

हदै सस्तोमा जल-बिद्युत

बिद्युत संकट वा कटौतीको दोष पानीलाई दिन मिल्दैन:
(असिमित जलविद्युत उत्पादन)


(गलत ठहर गर्ने पहिलोलाई रु. पच्चिस हजार ईनाम)

डा. देव बहादुर डंगोल

जलविद्युत आयोजनामा टर्वाईन जडान गर्ने हालको प्रचलित तरिकामा पानीको द्रब्य गुण र भू-कर्षण बलका विशेषताहरुमा पूर्ण ध्यान पु-याईएको छैन । उचाई अनुसार चाप हुन्छ भन्ने नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई स्तम्भ भरि एकनासको चाप हुने वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्ने गल्ति हुन गएकोले \ गरेकोले त्यसो भएको हो । हाल एउटा मात्र टर्बाईन जडान गरी न्युनतम मात्र विद्युत उत्पादन गर्दै आएका छौँ । ती दुई पछ्यका सर्व मान्य सिद्धान्तहरुमा ध्यान पु-याईएको भए धेरै टर्बाईनहरु जडान गर्ने तरिकामा फरक हुने थियो । हाल एउटा मात्र टर्वाईन घुमाउन पुग्ने पानी वगेको एउटै पाईपमा नै पाईप वा पानीको धारलाई नटुटाई क्रमश: धेरै टर्वाईनहरु जडान गरेर धरै गुणा वढी (असिमित) विद्युत उत्पादन गरिन्थ्यो । र, सो पानी खान वा सिँचाई अथवा अन्य कामको लागी पनि उपलब्ध गराउन सकिन्थ्यो । हालको प्रचलित तरिका अनुसार हरेक एउटा टर्वाईनलाई छुट्टा छुट्टै पाईप मार्फत पानी पु-याईन्छ । अत: धेरै टर्वाईनहरु घुमाउन धेरै मात्रा पानीको आवश्यकता हुन्छ ।
जलविद्युतको लागि पानी प्रवाह गर्दा जति जस्तो पानी टर्वाइन भित्र गएको हो उस्तै बाहिर निस्कन्छ । भू-आकर्षण बलमा पनि केही कमि आउदैन \ हुँदैन । पानीको गतिमा पनी केही फरक हुँदैन । जति मात्रा भित्र पसेको हो त्यति मात्रा नै पानी वाहिर निस्कन्छ । वगेको पानीको स्तम्भ भरी नै चाप पनि एक नास नै कायम रहन्छ । टर्वाइन पनि पानी कै वेगमा घुम्छ । निरन्तर भू-आकर्षण वलको कारणले गर्दा माथि स्थित पानी मात्र तल तिर खस्छ ।
विद्युत प्राप्त गर्न आवश्यकता अनुसार उचित उचाईवाट पानीलाई खसालेर टर्वाईन घुमाईन्छ, जस्ले विद्युत क्रियाशिल वा प्रवाह गराउने जेनेरेटरलाई घुमाउँछ र हामीले विद्युत प्राप्त गर्दछौँ । पानी खसाल्नलाई प्राप्त शक्ति वास्तवमा पृथ्विको भू-आकर्षण वल हो । जुन सुकै वल प्रयोग गरे पनि विद्युत उत्पादन गर्न टर्वाईन घुमाउन आवश्यक पर्दछ । आवश्यकता अनुसार पानी वगेर जान सक्ने गरी टर्वाईन वनाईएको हुन्छ । भू-आकर्षण वललाई उपयोगमा ल्याउन पानीलाई उचित उचाईवाट खस्न दिने एउटा उपयुक्त संरचना हो ।

पानी प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा धेरै टर्वाईनहरु चलाउन सकिन्छ

पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका बिशेषताहरुको आधारमा एक भन्दा वढी टर्वाईनहरु घुमाउन एउटा टर्वाईनलाई मात्र घुमाउन पुग्ने पानी प्रवाह गरी सोहि पाईपमा पानीको धार र पाईपलाई नटुटाई एक पछि अर्को जडान गरेर धेरै टर्वाईनहरु सँचालन गर्न सकिन्छ । सो अनुसार पानी प्रबाह गर्दा टर्वाईन र वगेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनी कमि आउँदैन । पानीको द्रब्य गुणहरु र भू-आकर्षण बलका विशेषताहरु दुवै पछ्यहरुको प्रमाणित सिध्दान्तहरुले पनि सो कुराको पुष्टि गर्दछ । मुख्यत: ती दुई वैग्यानिक पछ्यहरुलाई ध्यानमा राखेर नै टर्वाईन भित्र पानी प्रवाह गरिएको हुन्छ । जलविद्युत उत्पादन गर्न पानी प्रवाहको लागि प्रयोगमा आउने शक्ति भू-आकर्षण बलवाट मात्र प्राप्त हुन्छ । भू-आकर्षण बल भनेको अथाह कहिल्यै नसकिने, कुनै उपायले वाधा पु-याउन वा छेक्न सकिँदैन, जति उपयोग गरे पनि कम नहुने र कुनै पनि ठाउँको हरेक विन्दुमा जहिले पनि निरन्तर प्राप्त भै नै रहन्छ, पन्छाउन पनि सकिँदैन । हवाको वल, चुम्बकिय वल वा प्रकाशलाई छेक्न सकिन्छ तर भू-आकर्षण बललाई छेक्न सकिँदैन । कुनै पनि पदार्थको पिण्ड रहे सम्म सो वल रही रहन्छ। पिण्डको स्वभाविक प्राकृतिक गुण हो । अत: पानी निरन्तर प्रवाह भैरहेको एउटै पाईपमा एक पछि अर्को धेरै टर्वाईनहरु जडान गरी सबैलाई एकनासले सँचालन गर्न सकिन्छ, गुणात्मक धेरै जलविद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
एकनासले निरन्तर पानी वगिरहेको पाईपमा एउटा वा शुन्य टर्वाईन सँचालन गरेमा पनि वगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केही पनि घटवढ हुँदैन, एकनासै कायम रहन्छ ।
एक पछि अर्को टर्वाईनलाई घुमाउँदै वग्दा पनि बगिरहेको पानीको कार्य छ्यमतामा केहि पनि कम हुँदैन । यसो हुनाको कारण माथि उल्लेख गरे अनुसार भू-आकर्षण वलका विशेषताहरुले गर्दा हो । द्रब्य गुण अनुसार स्थिर पानीमा लगाईएको वल सवै दिशा तिर बराबर फैलिन्छ र उचाई अनुसार चाप हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भको सबै भन्दा तल सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । तर प्रवाह भै रहेको वेला पानीको स्तम्भको फेदमा जतिकै पाईप भित्र पानीको पूर्ण स्तम्भ भरिनै चाप एक नास हुन्छ, माथि देखि तल सम्म पूर्ण स्तम्भ भरी । र, पानी प्रवाह भएको दिशातिर मात्र पानीको चापले काम गरी रहेको हुन्छ । वगेको पानीको धारको कुनै पनि विन्दुमा गुरुत्व आकर्षणवललको कारण दुई प्रकारको वलले मात्र असर पारी रहेको हुन्छ । कुनै विन्दुको माथि तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर थिचिरहेको हुन्छ भने तल तिरको पानीको स्तम्भले तलतिर नै तानी रहेको हुन्छ । क्रमश: अँग्रेजिमा पुशिंग र पुलिँग फोर्श भनिन्छ । कुनै पनि विन्दुमा दुबैवल (पूर्ण स्तम्भ)को प्रभाव पानी वगेको दिशा तिर मात्र लाग्छ । अत: पाइपको पानीको पूर्ण स्तम्भ भरी नै चाप एक नास हुन्छ । नवगेको पानीको स्तम्भमा यो गुण हुँदैन । नवगेको पानीको स्तम्भको फेदमा सवै भन्दा वढी चाप हुन्छ । यहि सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा पनि लागु गरी जलविद्युत आयोजनामा वगेको पानीको फेदमा एउटा मात्र टर्वाईन जडान गर्न सकिन्छ भन्ने गल्ति भयो । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई वगेको पानीको अवस्थामा लागु गर्न मिल्दैन ।
अत: पानी प्रवाह भै रहेको एउटै पाइपमा क्रमिक रुपमा जडान गरिएका सवै टर्वाइनहरु जव पूर्ण रुपमा घुम्न थाल्छन् पाइपको पूर्ण स्तम्भ भरी नै पानीको चाप पनि एकनासको नै कायम रहन्छ । यसो हुनाको कारण भू-आकर्षण वलको विशेषताले गर्दा हो । वगिरहेको पानीको स्तम्भको धारमा टर्वाईन हुँदा वा नहुँदाको अवस्थामा पानीको स्तम्भको चापमा केही पनि फरक हुँदैन । पानीको उचाई, पाईपको उचाई, पानी भित्र पस्ने र वाहिर आउने मात्रा, पानीको वेग, भू-आकर्षण वल ईत्यादि सवै पछ्यहरुमा उस्तै नै अवस्था कायम रहन्छ, केही पनि फरक हुँदैन । अत: पानी प्रवाह भैरहेको एउटा पाइपमा नै धेरै टर्वाइनहरु जडान गरेर हालको भन्दा धेरै गुणा वढी (असिमित) जलविद्युत प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
यसरी क्रमिक सिद्धान्त अनुसार टर्वार्इनहरु जडान गरिएमा जलविद्युतको लागि नयाँ आयोजनाको आवश्यकता पर्ने छैन । टर्वाइनहरु थपेर भएकै संरचनावाट असिमित विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । पानी वगिरहँदा पाइपको कुनै पनि विन्दुमा \ स्थानमा टर्वाइन जडान गरे पनि केहि फरक पर्दैन । वगिरहेको पानीको पाइपको लम्वाई भरि नै जडान गरे पनि सवै टर्वाइनहरु एकनासले नै संचालन गर्न सकिन्छ । एक्लो नेपालमानै असिमित जलविद्युत विद्यमान छ ।

एउटै जलविद्युत गृहमा धेरै टर्वाइनहरु जडान भैसकेको भएमा पनि तिनीहरुलाई पनि क्रमिक ढंगले पानी प्रवाह गराउन सकिन्छ । यसरी पानी प्रवाह गर्ने तरिका परिवर्तन गरिएमा एउटा टर्वाईन संचालन गर्ने पानीको मात्राले नै धेरै टर्वाइनहरु संचालन गर्न सकिन्छ । हाल टर्वाईनमा पानी प्रवाह गर्ने तरिका गलत सिद्धान्तमा आधारित भएकोले एउटा पाईपको पानीवाट एउटा टरवाईनवाट मात्र (न्युनतम) विद्युत उत्पादन भै रहेको छ । नवगेको पानीको अवस्थाको सिद्धान्तलाई गल्तीले वगेको पानीको अवस्थामा लागु गरेकोले त्यसो भएको हो ।
विश्वमा असिमित जलशक्ति उपलब्ध छ । क्रमिक तरिकाले पानी प्रवाह गर्ने गरी धेरै टरवाईनहरु जडान गरेर जलविद्युत आयोजनाहरु संचालन गरेमा विद्युतको लागि अन्य कुनै पनि उपायको आवश्यकता पर्ने छैन । विद्युत धेरै सस्तो हुने छ । कोइला, ग्यास, डिजेल, आणविक ईत्यादि ईन्धनको अपार वचावट हुनेछ । चाहे भन्दा धेरै कार्बोन डाईअक्साईड पनि घट्ने छ ।

(२०६६ ज्येष्ठ २३ गते गोरखापत्रमा प्रकाशित ‘धेरै सस्तोमा जल विद्दयुत’ लेखमा आधारित)

email: dev.dangol@yahoo.co.uk
mobile: 9841 647 393

11 of 24 postsTHE SCENE

please go to devbahadurdongol.blogspot.com for solution to climate change and power crisis
11 of 24
THE SCENE

When the scientist first introduced the hydropower. I was sitting by the side of the LORD.

HE said: Dev you are going to born on the 10th Jan 1947 and reveal some of the aspects of the hydropower on March14, 2009 after 3 months those points occurs to you. You will be 62 then. So I have to make him forget those aspects (to that so called scientist). Because people will not respect those ideas as is not the problem now. During the decade of 2000 people will say that problem as the ‘global warming’ – no rain, dry land and desert, no water for drinking and irrigation, very hot and warm temperature to live, will not be comfortable for them and will be scared that their existence is at risk. Yes indeed the living world will be at risk if they don’t correct as your suggestions. The living things as they will call then could be wiped of the Earth. You know I would not let that happen. I love them so much. But at the same time they also need to learn and realize the every bit of MY creation. I have made them to take care of one of my creations – the Earth. Only thing they have to remember is how to keep rain-cycle undisturbed or maintained or bring back or restored. You quantity of the water I filled on the Earth will remain constant until the life time of the Earth ”

So He made the scientist to forget by giving too much joy. He thought he had the whole world in his hands. These are the aspects of science he forgot then and afterwards until now.

1. Fluid properties of water. Specially that the water behaves different when standing still in cylindrical pipe and running through a pipe.

2. Characteristics of the gravitational force of the earth. Specially the forces is un limited, always present at a given point, and can’t be blocked as light can be or shielded as magnetic force can be etc it is the only force that is used by the hydropower generation.

3. Discharged water could be used for drinking, irrigation, watering dry land and entertainment etc. this system is so valuable for rain-cycle, the main controlling factor for the global warming.

4. Head height of the water column can be added even connecting after the turbine without discharging water freely as suction head, and behavior of water when it is running as fluid.

5. The turbines can be installed in a series basis. Hydropower installations can be far cheaper than they are going to introduce now.


Wouldn’t believe so you will have to go to the street to explain theories related to fluid properties of water that is applicable to generate hydroelectricity. Earth has unlimited hydropower. People have not yet realized yet.